De sprekors van Nieuw Hollonds

Voor de sprekors van Nieuw Hollonds wordt hut vurschil tusson duh individweluh (en asocialuh?) SUV en hut publiekuh OV ironisch genoeg steeds klaainor.

‘Terreinwagen’

Sprekon zuh gewoon auit als:

‘treinwagon’

Aderspatten

Taal verandert. Dat is een van de charmes van taal. Van de mieterse jaren vijftig tot de kicken jaren negentig. Sommige vakgebieden veranderen zo hard, dat de gebruikte vocabulaire onherkenbaar wordt, omdat begrippen, instrumenten en methodieken totaal in onbruik zijn geraakt. Wie heeft er nog met ponskaarten of magneettapes gewerkt? Of wie kan er op papier nog worteltrekken? Of kent nog steno? Verwant: Meneer D kan nog steeds Graffiti schrijven (schrift voor op de Palm PDA’s, tien jaar geleden). Technologie verandert het hardst. Vijftien jaar geleden zei Baud je nog wat, nu is 3G bijna een archaïsche term.

Om naar taalverandering te kijken, en niet naar taalvernieuwing door vernieuwing in technologie en kennis, moet je dus kijken naar iets wat niet significant verandert. Het menselijk lichaam. We breken nog steeds botten, we hebben nog steeds aneurisma’s, we groeien nog, hebben nog steeds darmen en krijgen nog steeds kinderen.

Vandaag las Meneer D ‘Oude Lectuur’, zoals elke zaterdag. Meneer D heeft net het ‘Kort overzicht van de Nederlandsche letterkunde’ door C. de Dood uit 1932 uit. Dus was Meneer D wel toe aan ‘Voorlezingen over ziekenverpleging’ door Dr. J. Eduard Stumpff, oud-geneesheer-directeur van het binnen-gasthuis te Amsterdam. De 15e herziene druk uit 1947. De eerste druk dateert van 1907. Het binnen-gasthuis te Amsterdam was toen het meest toonaangevende ziekenhuis in Nederland.

Meneer D kwam een herkenbare afbeelding tegen. Onmiskenbaar spataders. Het onderschrift luidde echter anders. Geen spataders. Neen, figuur 61 vermeldt aderspatten.

Aderspatten. Het lichaam verandert niet. Behandelingsmethoden zijn in 65, dan wel 105, jaar drastisch veranderd. Ingewikkelde medische termen, al dan niet van Latijn afgeleid, willen nog wel eens wijzigen; vergelijk Bilharzia maar eens met Schistosomiasis. Klaarblijkelijk veranderen gewoon Nederlandse benamingen over tijd ook. Wanneer zou dit gewijzigd zijn? Aderspatten wordt nog steeds in medisch land gebruikt, maar is toch wel flink verdrongen, zeker in de volksmond, door spataders.

Vanmiddag op Twitter verzon men omklapwoorden. Woorden als koolzuur-zuurkool. Getagt met #taghash of #omklapwoorden. Het toeval wil, dat aderspat ook een omklapwoord is samen met spatader! Voor een compleet overzicht van het omklapwoordenspel van vanmiddag, kun je even op Storify kijken. Meneer D laat zijn aderen voorlopig nog maar niet spatten, zeker niet van het scherm af.

De Nederlandse taal de afgelopen 100 jaar, om Herman Finkers aan te halen, is geen spatader veranderd?

Niet voor homofoben: homografen, homoniemen en homofonen

Homografen is zowel een homograaf als een homoniem en na hun overlijden krijg je het homofone (niet het bijna homofone homofobe) homograven.

Homografen, homoniemen en homofonen zijn voor Meneer D een bron van veel taalhumor.

Homofoon zijn woorden die hetzelfde klinken, maar die je niet hetzelfde schrijft.
B.v. kou – kauw; lijden – leiden; nog – noch; speld – spelt.

Homografen zijn woorden die je hetzelfde schrijft, maar die niet hetzelfde betekenen.
B.v. bal (rond speelgoed, dansavond), bank (meubel en financiële instelling).
Homografen hoeven niet dezelfde uitspraak te hebben. Voorkómen – vóórkomen; bedélen (uitdelen) – bédelen (vragen); het régent – de regént. Ook worden homografen wel bommelwoorden genoemd, naar de andere uitspraak die mogelijk is: bom-melding – bommel-ding.

Dan heb je nog homoniemen, een subset van de homografen. Homoniemen schrijf en spreek je hetzelfde en zijn van dezelfde woordsoort.
B.v. weer (natuurverschijnsel) en weer (opnieuw) zijn niet homoniem, wel homograaf. Net als voorkomen. Raad (advies, bestuursorgaan) is wel homoniem.

Zie ook de categorieën
homonieme en homografe woordgrappen
en homofone woordgrappen.

De oneliner verscheen eerder op Twitter.

Taalnieuws: wiewatwaar?

Taalnieuws. Taaltrends. Er is veel taalnieuws, maar waar haal je het leukste, nuttigste of meest informatieve vandaan? Op Twitter is er #FF. Follow Friday. Ofwel: wie worden aangeraden om te volgen, omdat wat ze tweeten interessant is voor jouw volgers? Deze blogpost is ook een soort Follow Friday. Voor taalnieuws en taaltrends.

Eigenlijk is er één man, meneer, die de spil vormt. Vanuit Meneer D’s optiek. Of hij dat wil of niet. Hij mag best wat aandacht krijgen. De man, meneer, die op zóveel plekken over en met taal schrijft dat je je af kunt vragen of hij meer doet dan tweeten, artikelen en blogs schrijven.

Die man, meneer, is Marc van Oostendorp. Meneer D zal deze Marc niet teveel gaan ophemelen (zijn cum laudes blijven onvermeld). Wie is die Marc van O. dan? Welnu. Naast zijn voltijdsbaan als beroepstwitteraar, schrijver van columns en taalstukken, radiomaker met een wekelijkse rubriek over taal op Radio Noord-Holland, speelt hij – als kleinschalige nevenactiviteiten, eigenlijk hobby – voor senior-onderzoeker op het Meertens Instituut en hoogleraar Fonologische Microvariatie aan de Universiteit Leiden. Professor doctor Marc van Oostendorp dus.

Een productieve meneer. En wat heeft dat met taalnieuws te maken? Alles.

Onze Taal

Hij schrijft geregeld voor Onze taal‘Het Genootschap Onze Taal is een vereniging voor taalliefhebbers. Met een uniek tijdschrift: het enige in Nederland waarin deskundig én op een prettig leesbare manier over alle aspecten van de taal geschreven wordt. Het Genootschap Onze Taal heeft bovendien een Taaladviesdienst, die vragen over de Nederlandse taal beantwoordt, en geeft verder door middel van congressen, elektronische nieuwsbrieven, boeken en een website voorlichting over het Nederlands.’

Meneer D is geabonneerd op het blad. Een echte aanrader! Voor actueel taalnieuws uit binnen- en buitenland, met altijd een Nederlandse samenvatting, volg op Twitter @onzetaal. Ook voor de nodige polls en taaldiscussie. Of taalvragen. Net als op de Facebook pagina. Wil je wat frivoler en creatiever en met taal spelen – gelijk Meneer D gerne doet? – volg dan ook @spelenmettaalOT (nee, de heer Van O. zit hier niet achter).

Taalpost

Taalpost is een initiatief van Onze Taal. Eerder deze week berichtte Meneer D er al over. ‘Taalpost is een e-mailnieuwsbrief die alle taalliefhebbers snel en goed informeert over de taalactualiteit.’ Verzorgd door Erik Dams en… Marc van Oostendorp.

Ook op Twitter erg actief met (internationaal) taalnieuws en veel zinnige retweets, volg dus @taalpost. Nooit te beroerd voor lekkere interactie en retweets als je zelf leuk taalnieuws of een goede opinie hebt. Meneer D kan het weten: Marc zit ook achter de Twitterknoppen.

Neder-L blog

Neder-L is een elektronisch tijdschrift voor de neerlandistiek. Noem hoe je het wilt noemen. Het is gewoon een blog. Bestaan blogs nog? De blogosphere is toch dood? Nee hoor. Dit is een zeer actief blog. Elke dag verschijnen er artikelen van de hand van meerdere redactieleden. Nieuws, analyses, wetenschappelijk verantwoord spelen met taal en taaltrends, taalontwikkelingen die opvallen. Waaronder de bijna dagelijkse column van ene M. v. O. Check ook de rechterkolom met een flinke lijst aan Neerlandistische weblogs.

Uiteraard ook op Twitter: @NederLNL, vooral handig te volgen voor de aankondigingen van nieuwe artikelen op het blog. Meneer D zal niet verklappen wie er achter de tweets zit.

Fonolog

Last, but not least. Marc van Oostendorp onder privétitel. Op Twitter (inter)actief als @fonolog. Ook hier weer taalnieuws, taaltrends, taalvragen en spelen met taal en woorden.

Marc, de man die alleen naar Bach luistert. Omdat Bach de enige componist was die met taal speelde. Niet dat Back de libretto’s schreef. Welnee. Maar welke componist weet zijn eigen naam in muziekstukken te verwerken? Bach wel; je kunt de noten b-a-c-h horen (waar bij de h een oude notatie is voor de bes). Daarom dus Bach.

En waarom deze aandacht voor deze man, meneer? Naast zijn brede taalkundig verantwoorde werk gaat het hem ook om het plezier in en met taal. In de breedste zin. Niet om alles wetenschappelijke verantwoord  te doen. De lol van het vertalen van Lucebert – want een half-Latijnse naam – in het Latijn. Niet om de perfecte vertaling af te leveren – er is wat op af te dingen – maar omdat het kan, de lol van op alle manieren creatief met taal bezig te zijn. Of dat nu fonologie, poëzie, stopwoordjes, trends of een combinatie van vanalles is. Daarom.

Volgen die meneer! Overal!

Link: De fijne nalatenschap van tweedetaalleerders

Taaljournalist Gaston Dorren schreef een interessante blog: De fijne nalatenschap van tweedetaalleerders. Goed startpunt voor een discussie! Meneer D citeert de in- dan wel aanleiding:

“Waarom zijn Baskisch en Georgisch zo moeilijk en Engels, Spaans en Perzisch zo makkelijk? Taalkundige John McWhorter, auteur van What language is, is er gauw mee klaar, of althans zo gauw als deze breedsprakige schrijver kan: het komt door de tweedetaalleerders.”

Uiteraard heeft Meneer D gereageerd, want hij is het niet geheel met de heer Dorren eens. Wel deels. Het mooie van niet-eens zijn: je hoeft er geen taalwetenschapper voor te zijn.

Lees het artikel en discussieer mee!

English pronunciation: The Chaos by Gerard Nolst Trenité

Meneer D just stumbled on an awesome poem, The Chaos, describing the irregularities of English pronunciation. It’s like spelling fish as ghoti when you apply British rules of pronunciation. It’s Opperlans avant la lettre, but then situated in the world of English speakers (and it’s more Opperlans than you might think, just see the section at the bottom about the history of the poem). The poem below is called “The Chaos” and was written by G. Nolst Trenité, also known as Charivarius (1870-1946). Meneer D just wished he had written it!

Well, Meneer D actually has been challenged to come up with a Dutch version, pointing out all irregularities in Dutch spelling and pronunciation (a starting point can be taugé-touché or verveling-sterveling). It would be too much honour to compare Meneer D’s Dutch wordy wits, with this brilliant language study by Nolst Trenité. But Meneer D will try, however it will be a time consuming project on its own. To be continued…

Now back to The Chaos. Let’s quote:

This version is essentially the author’s own final text, as also published by New River Project in 1993. A few minor corrections have however been made, and occasional words from earlier editions have been preferred. Following earlier practice, words with clashing spellings or pronunciations are here printed in italics.

Just try to read the poem out loud. That’s the only way you can really experience the difficulties in pronunciation. And don’t worry; the vast majority of native English speakers won’t be able to pronounce all words correctly. It’s a classic piece. Enjoy it!

The Chaos – Gerard Nolst Trenité

Dearest creature in creation
Studying English pronunciation,

I will teach you in my verse
Sounds like corpse, corps, horse and worse.

I will keep you, Susy, busy,
Make your head with heat grow dizzy;

Tear in eye, your dress you’ll tear;
Queer, fair seer, hear my prayer.

Pray, console your loving poet,
Make my coat look new, dear, sew it! 10

Just compare heart, hear and heard,
Dies and diet, lord and word.

Sword and sward, retain and Britain
(Mind the latter how it’s written).

Made has not the sound of bade,
Say – said, pay – paid, laid but plaid.

Now I surely will not plague you
With such words as vague and ague,

But be careful how you speak,
Say: gush, bush, steak, streak, break, bleak, 20

Previous, precious, fuchsia, via
Recipe, pipe, studding-sail, choir;

Woven, oven, how and low,
Script, receipt, shoe, poem, toe.

Say, expecting fraud and trickery:
Daughter, laughter and Terpsichore,

Branch, ranch, measles, topsails, aisles,
Missiles, similes, reviles.

Wholly, holly, signal, signing,
Same, examining, but mining, 30

Scholar, vicar, and cigar,
Solar, mica, war and far.

From “desire”: desirable – admirable from “admire”,
Lumber, plumber, bier, but brier,

Topsham, brougham, renown, but known,
Knowledge, done, lone, gone, none, tone,

One, anemone, Balmoral,
Kitchen, lichen, laundry, laurel.

Gertrude, German, wind and wind,
Beau, kind, kindred, queue, mankind, 40

Tortoise, turquoise, chamois-leather,
Reading, Reading, heathen, heather.

This phonetic labyrinth
Gives moss, gross, brook, brooch, ninth, plinth.

Have you ever yet endeavoured
To pronounce revered and severed,

Demon, lemon, ghoul, foul, soul,
Peter, petrol and patrol?

Billet does not end like ballet;
Bouquet, wallet, mallet, chalet. 50

Blood and flood are not like food,
Nor is mould like should and would.

Banquet is not nearly parquet,
Which exactly rhymes with khaki.

Discount, viscount, load and broad,
Toward, to forward, to reward,

Ricocheted and crocheting, croquet?
Right! Your pronunciation’s OK.

Rounded, wounded, grieve and sieve,
Friend and fiend, alive and live. 60

Is your R correct in higher?
Keats asserts it rhymes with Thalia.

Hugh, but hug, and hood, but hoot,
Buoyant, minute, but minute.

Say abscission with precision,
Now: position and transition;

Would it tally with my rhyme
If I mentioned paradigm?

Twopence, threepence, tease are easy,
But cease, crease, grease and greasy? 70

Cornice, nice, valise, revise,
Rabies, but lullabies.

Of such puzzling words as nauseous,
Rhyming well with cautious, tortious,

You’ll enveloplists, I hope,
In a linen envelope.

Would you like some more? You’ll have it!
Affidavit, David, davit.

To abjure, to perjure. Sheik
Does not sound like Czech but ache. 80

Liberty, library, heave and heaven,
Rachel, loch, moustache, eleven.

We say hallowed, but allowed,
People, leopard, towed but vowed.

Mark the difference, moreover,
Between mover, plover, Dover.

Leeches, breeches, wise, precise,
Chalice, but police and lice,

Camel, constable, unstable,
Principle, disciple, label. 90

Petal, penal, and canal,
Wait, surmise, plait, promise, pal,

Suit, suite, ruin. Circuit, conduit
Rhyme with “shirk it” and “beyond it”,

But it is not hard to tell
Why it’s pall, mall, but Pall Mall.

Muscle, muscular, gaol, iron,
Timber, climber, bullion, lion,

Worm and storm, chaise, chaos, chair,
Senator, spectator, mayor, 100

Ivy, privy, famous; clamour
Has the A of drachm and hammer.

Pussy, hussy and possess,
Desert, but desert, address.

Golf, wolf, countenance, lieutenants
Hoist in lieu of flags left pennants.

Courier, courtier, tomb, bomb, comb,
Cow, but Cowper, some and home.

Solder, soldier! Blood is thicker“,
Quoth he, “than liqueur or liquor“, 110

Making, it is sad but true,
In bravado, much ado.

Stranger does not rhyme with anger,
Neither does devour with clangour.

Pilot, pivot, gaunt, but aunt,
Font, front, wont, want, grand and grant.

Arsenic, specific, scenic,
Relic, rhetoric, hygienic.

Gooseberry, goose, and close, but close,
Paradise, rise, rose, and dose. 120

Say inveigh, neigh, but inveigle,
Make the latter rhyme with eagle.

Mind! Meandering but mean,
Valentine and magazine.

And I bet you, dear, a penny,
You say mani-(fold) like many,

Which is wrong. Say rapier, pier,
Tier (one who ties), but tier.

Arch, archangel; pray, does erring
Rhyme with herring or with stirring? 130

Prison, bison, treasure trove,
Treason, hover, cover, cove,

Perseverance, severance. Ribald
Rhymes (but piebald doesn’t) with nibbled.

Phaeton, paean, gnat, ghat, gnaw,
Lien, psychic, shone, bone, pshaw.

Don’t be down, my own, but rough it,
And distinguish buffet, buffet;

Brood, stood, roof, rook, school, wool, boon,
Worcester, Boleyn, to impugn. 140

Say in sounds correct and sterling
Hearse, hear, hearken, year and yearling.

Evil, devil, mezzotint,
Mind the z! (A gentle hint.)

Now you need not pay attention
To such sounds as I don’t mention,

Sounds like pores, pause, pours and paws,
Rhyming with the pronoun yours;

Nor are proper names included,
Though I often heard, as you did, 150

Funny rhymes to unicorn,
Yes, you know them, Vaughan and Strachan.

No, my maiden, coy and comely,
I don’t want to speak of Cholmondeley.

No. Yet Froude compared with proud
Is no better than McLeod.

But mind trivial and vial,
Tripod, menial, denial,

Troll and trolley, realm and ream,
Schedule, mischief, schism, and scheme. 160

Argil, gill, Argyll, gill. Surely
May be made to rhyme with Raleigh,

But you’re not supposed to say
Piquet rhymes with sobriquet.

Had this invalid invalid
Worthless documents? How pallid,

How uncouth he, couchant, looked,
When for PortsmouthI had booked!

Zeus, Thebes, Thales, Aphrodite,
Paramour, enamoured, flighty, 170

Episodes, antipodes,
Acquiesce, and obsequies.

Please don’t monkey with the geyser,
Don’t peel ‘taters with my razor,

Rather say in accents pure:
Nature, stature and mature.

Pious, impious, limb, climb, glumly,
Worsted, worsted, crumbly, dumbly,

Conquer, conquest, vase, phase, fan,
Wan, sedan and artisan. 180

The TH will surely trouble you
More than R, CH or W.

Say then these phonetic gems:
Thomas, thyme, Theresa, Thames.

Thompson, Chatham, Waltham, Streatham,
There are more but I forget ‘em

Wait! I’ve got it: Anthony,
Lighten your anxiety.

The archaic word albeit
Does not rhyme with eight – you see it; 190

With and forthwith, one has voice,
One has not, you make your choice.

Shoes, goes, does. Now first say: finger;
Then say: singer, ginger, linger.

Real, zeal, mauve, gauze and gauge,
Marriage, foliage, mirage, age,

Hero, heron, query, very,
Parry, tarry, fury, bury,

Dost, lost, post, and doth, cloth, loth,
Job, Job, blossom, bosom, oath. 200

Faugh, oppugnant, keen oppugners,
Bowing, bowing, banjo-tuners

Holm you know, but noes, canoes,
Puisne, truism, use, to use?

Though the difference seems little,
We say actual, but victual,

Seat, sweat, chaste, caste, Leigh, eight, height,
Put, nut, granite, and unite

Reefer does not rhyme with deafer,
Feoffer does, and zephyr, heifer. 210

Dull, bull, Geoffrey, George, ate, late,
Hint, pint, senate, but sedate.

Gaelic, Arabic, pacific,
Science, conscience, scientific;

Tour, but our, dour, succour, four,
Gas, alas, and Arkansas.

Say manoeuvre, yacht and vomit,
Next omit, which differs from it

Bona fide, alibi
Gyrate, dowry and awry. 220

Sea, idea, guinea, area,
Psalm, Maria, but malaria.

Youth, south, southern, cleanse and clean,
Doctrine, turpentine, marine.

Compare alien with Italian,
Dandelion with battalion,

Rally with ally; yea, ye,
Eye, I, ay, aye, whey, key, quay!

Say aver, but ever, fever,
Neither, leisure, skein, receiver. 230

Never guess – it is not safe,
We say calves, valves, half, but Ralf.

Starry, granary, canary,
Crevice, but device, and eyrie,

Face, but preface, then grimace,
Phlegm, phlegmatic, ass, glass, bass.

Bass, large, target, gin, give, verging,
Ought, oust, joust, and scour, but scourging;

Ear, but earn; and ere and tear
Do not rhyme with here but heir. 240

Mind the O of off and often
Which may be pronounced as orphan,

With the sound of saw and sauce;
Also soft, lost, cloth and cross.

Pudding, puddle, putting. Putting?
Yes: at golf it rhymes with shutting.

Respite, spite, consent, resent.
Liable, but Parliament.

Seven is right, but so is even,
Hyphen, roughen, nephew, Stephen, 250

Monkey, donkey, clerk and jerk,
Asp, grasp, wasp, demesne, cork, work.

A of valour, vapid, vapour,
S of news (compare newspaper),

G of gibbet, gibbon, gist,
I of antichrist and grist,

Differ like diverse and divers,
Rivers, strivers, shivers, fivers.

Once, but nonce, toll, doll, but roll,
Polish, Polish, poll and poll. 260

Pronunciation – think of Psyche! –
Is a paling, stout and spiky.

Won’t it make you lose your wits
Writing groatsand saying ‘grits’?

It’s a dark abyss or tunnel
Strewn with stones like rowlock, gunwale,

Islington, and Isle of Wight,
Housewife, verdict and indict.

Don’t you think so, reader, rather,
Saying lather, bather, father? 270

Finally, which rhymes with enough,
Though, through, bough, cough, hough, sough, tough??

Hiccough has the sound of sup
My advice is: GIVE IT UP!

Now a bit more about this poem. Meneer D found it originally on this spelling blog. The English Spelling Society published an introductory article about it [Journal of the Simplified Spelling Society, 1994/2 pp27-30 later designated J17]: The Classic Concordance of Cacographic Chaos, by the hand of Chris Upward. It turns out there are several versions of Nolst Trenité’s poem out there. Good to read some about backgrounds and reconstructions! It’s also the source of the version of the poem I published here.

It already struck Meneer D’s mind; Googling on Nolst Trenité (a rather unusual name), Meneer D found people in The Netherlands. Turns out the author of the poem was a Dutchman and lived in Meneer D’s hometown of Utrecht and studied at the same university:

The author of The Chaos was a Dutchman, the writer and traveller Dr Gerard Nolst Trenité. Born in 1870, he studied classics, then law, then political science at the University of Utrecht, but without graduating (his Doctorate came later, in 1901). From 1894 he was for a while a private teacher in California, where he taught the sons of the Netherlands Consul-General. From 1901 to 1918 he worked as a schoolteacher in Haarlem, and published several schoolbooks in English and French, as well as a study of the Dutch constitution. From 1909 until his death in 1946 he wrote frequently for an Amsterdam weekly paper, with a linguistic column under the pseudonym Charivarius.

Also good to know: intentially this poem was written for foreign learners of English, published as aanhangsel (appendix) in 1920. Some words may be ancient by now and pronunciation may have changed over time. The Dutch will feel at home with it in more than one way. A proud piece of language history!