Ongebruikelijkte woorden: jokdorpel

Jokdorpel. Een woord van poëtische schoonheid. Het woord is geen grafoniem samengesteld uit jokken, dorp en een lengtemaat. Zou leuk zijn, maar helaas. Jokdorpel is een term uit de scheepvaart of eigenlijk – om het kroonprinselijk te zeggen – uit het water management. Een echt Nederlands woord in hart en nieren. Dijken, polders, waterkeringen, sloten, gemalen, drooglegging – o nee, dat was Amerikaans, ringvaarten, sluizen, Delta-werken, molens, kanalen. En jokdorpels.

Weerom eens kijken hoe ongebruikelijkt jokdorpel is. Wat is de Googlejacentiën Index van jokdorpel? Google leert ons het volgende:

  • jokdorpel – Googlejacentiën Index: 53

Een vrij ongebruikelijkt woord dus. Meneer D is blij weer zo’n woord gevonden te hebben. Het klinkt als een rondedans. Spreek jokdorpel maar eens een paar keer achter elkaar uit en je ziet de boeren op de jokdorpelwals zwieren over het dorpsplein in de polder. Jokdorpel, jokdorpel, ÉÉN-twee-drie, jokdorpel. Prachtig.

En het woord dan? Jokdorpel? Wel, eens kijken wie wat zegt. Het Instituut voor Nederlandse Lexicologie heeft het WNT (Woordenboek der Nederlandsche Taal) online gezet. Daar treffen we jokdorpel aan. Maar Meneer D kan er weinig mee. Op Encyclo.nl komen we een stuk verder met jokdorpel:

“opstaande rand op de sluisdrempel of sluisvloer, waartegen de sluisdeuren sluiten. Men onderscheidt de onderslagdorpel en de bovenslagdorpel”

Tof. Meneer D wil er ook één in zijn tuintje om het minitatuur bergbeekje mee op te vrolijken. Opdat de buren zullen zeggen: “Meneer D, wat heeft ú een vrolijke jokdorpel zeg!” Trots glimmend zal Meneer D de buurman dan een blik van verstandhouding toewerpen. Volgens het Van Dale Etymologisch Woordenboek – ja, de bron van veel vermaak en woorden voor Meneer D, zo staat voor jokdorpel het tevens schone jokari – is het woord voor het eerst gevonden in 1844 en betekent het hardstenen balk waarover de sluisdeuren draaien. Ofwel, de dorpel die het juk draagt. Wie er een mooi plaatje van weet – een jokdorpel of de hele sluisdeurconstructie – laat het even weten (zou het toeval zijn dat weten lijkt op WNT?) in een commentaar. Meneer D wil wel zien wat hij in zijn tuintje neer gaat leggen.

Onderdeel van de Ongebruikelijkte Woorden cyclus is uiteraard zorgen dat de woorden niet zo ongebruikelijkt mee zijn en iedereen ze vaker gaat gebruiken. De Googlejacentiën Index van alle ongebruikelijkte woorden waar Meneer D over schrijft zal dan ook hopelijk omhoog gaan. Hoe zorgen we ervoor dat we het meer gebruiken? Praktijkvoorbeelden. Helpt altijd. Een praktijk case.

Je komt op visite bij een stel vrienden. Ze zijn nog niet zo lang geleden verhuisd. Er is al veel gebeurd. Alles opgeknapt. Een hele dure houten vloer is er strak ingelegd. Meerkleurig hardhouten visgraatpatroon. Dat is de aanleiding. Je moet de vloer komen bewonderen en superlatieven gaan roepen. Gordijnen open, zondagmiddagherfstzon die weerspiegelt in de nog lege balzaal. Maar voordat je naar binnen mag – voorzichtig, we willen niet dat de kruimeltjes bouwpuin krassen op de verse laklaag veroorzaakt – moet je je schoenen uittrekken. Schoenen uit. Je had het voorzien, je hebt sokken zonder gaten aan. Je kijkt naar rechts, want je wilt de eerste schittering van het koele zonlicht op de laklaag bewonderen, waarvanonder de warme gloed van het echte hout naar voren komt. Je let even niet op. En jawel: *KABLAM* half struikelend heb je zojuist je rechter grote teen keihard tegen de drempel, die de gang – excusez – hal van de woonkamer scheidde, gestoten. En niet zo zuinig zacht ook. Je vertrekt van de pijn, maar besluit toch te blijven. Pijnlijk ontstemd verbwijt je je gastheer en -dame:

“Oi! Is dat een manier om iemand naar binnen te sluizen?! Ik ben blij dat het een rubberen drempel is en niet zo’n hardstenen jokdorpel. Dan voelde ik pas echt nattigheid en hele blauwe tenen, mijn traanbuissluisdeuren zouden dan eventjes pijlijk opengedraaid worden. … Mooie vloer trouwens! Strak visgraatje.”

Jokdorpel. Wie gebruikt het woord niet de komende maanden?

Auteur: Meneer D

Meneer D is een taalpurist en woordengoochelaar.

Eén gedachte over “Ongebruikelijkte woorden: jokdorpel”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s