Week van de Alfabetisering & Laaggeletterdheid – De Analyse

Vorige week was het Week van de Alfabetisering waar onder andere werd gepoogd het langste gedicht van Nederland te schrijven. Meneer D heeft een aantal posts gewijd aan het thema Week van de Alfabetisering en het Langste Gedicht van Nederland. Maar zijn we daarmee klaar? Nee, zeker niet.

Laaggeletterdheid is volgens de organisatie van Week van de Alfabetisering, Stichting Lezen en Schrijven, nog immer een issue. Er is binnen Nederland een flinke groep laaggeletterden. Meneer D vraagt zich dan af: wat zijn de cijfers? Bewijzen? Wetenschappelijk onderzoek? Om te zien hoe het in vermeend op sommige vlakken schaars gealfabetiseerd land gaat, heeft Meneer D zelf zijn onderzoek op poten gezet (ah.. wat een allizeraties!).

Eerst moeten we definiëren, de scope bepalen. Wat is alfabetisering? Alfabetisering komt van het alfabet. Voor de volledigheid, we praten hier dus over: a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z.
Dit alfabet kun je weer onderverdelen in groepen – en hierbij komen we tot de kern.
We hebben de hooggeletterde groep: b d f h k l t.
De gewoongeletterde groep: a c e i m n o r s u v w x z.
En uiteindelijk de laaggeletterde groep, waar het allemaal om is te doen: g j p q y.
We zien hier al meteen een punt: de laaggeletterde groep is klein. Deze groep beslaat maar 19% van het alfabet, waar gewoon (27%) en hoog (54%) een veel groter aandeel hebben. Een van de doelstellingen van onze Taalprinses Laurentien is onder andere de laaggeletterdheid terugdringen. Gezien het geringere aantal letters, moet dit niet een groot probleem zijn, vooral daar de laaggeletterde groep ook zeldzamere letters als q en y bevatten.
Meneer D is van het ‘Praktiseer wat je Preekt’. Vandaar ook dat Meneer D de “Doe mee, Schrijf Mee” tekst, die op de website van de Week van de Alfabetisering stond, heeft gekopieerd en geanalyseerd. De statistieken zijn per geletterdheid gegeven voor voor deze tekst. Het totaal aantal lettertekens in dit stukje tekst bedroeg 907.

Hooggeletterd
Letter: aantal x in de tekst, percentage
Totaal: 186, 20.5%
b: 11, 1.2%
d: 48, 5.3%
f: 9, 1.0%
h: 20, 2.2%
k: 14, 1.5%
l: 28, 3.1%
t: 56, 6.2%

Gewoongeletterd
Letter: aantal x in de tekst, percentage
Totaal: 610, 67.2%
a: 89, 9.8%
c: 16, 1.8%
e: 161, 17.8%
i: 63, 6.9%
m: 20, 2.2%
n: 80, 8.8%
o: 36, 4.0%
r: 50, 5.5%
s: 33, 3.6%
u: 11, 1.2%
v: 30, 3.3%
w: 13, 1.4%
x: 0, 0.0%
z: 8, 0.9%

Laaggeletterd
Letter: aantal x in de tekst, percentage
Totaal: 54, 6.0%
g: 27, 3.0%
j: 12, 1.3%
p: 15, 1.7%
q: 0, 0.0%
y: 0, 0.0%

Wat meteen opvalt, is dat hooggeletterde letters in het alfabet 54% beslaan, maar van de tekst slechts 20,5% uitmaken. De gewoongeletterde letters beslaan 67,2% van de tekst, terwijl ze 27% van het alfabet uitmaken. Het terugdringen van laaggeletterdheid door de organisatie gaat ze goed af; ze geven het goede voorbeeld. Slechts een magere 6% van de letters in de tekst is laaggeletterd, terwijl ze toch 19% van het alfabet beslaan. Tot dus ver overzichtelijk.

Bij de wedstrijd Het Langste Gedicht van Nederland werden heel veel (nog) laaggeletterde taalgebruikers gestimuleerd een bijdrage te leveren. Een zeer nobel streven. Je kon aan de namen van de bijdragen zien dat er veel basisscholieren en Nederlandstweedetalers en Netnieuwenederlanders hebben meegedaan. Daarvoor een pluim voor de organisatie en iedereen die met acties in het land heeft meegeholpen.

De grote vraag is nu natuurlijk: is Het Langste Gedicht van Nederland nu erg laaggeletterd – al dan niet door bijdragen van vermeend laaggeletterde taalgebruikers? Meneer D heeft de complete tekst – inclusief namen van de dichters – van het gedicht aan een analyse onderworpen. De statistieken zijn weerom per geletterdheid gegeven voor voor deze tekst. Het totaal aantal lettertekens in dit stuk tekst bedroeg 72690.

Hooggeletterd
Letter: aantal x in de tekst, percentage
Totaal: 16311, 22.4%
b: 1237, 1.7%
d: 2967, 4.1%
f: 568, 0.8%
h: 1792, 2.5%
k: 2300, 3.2%
l: 3316, 4.6%
t: 4129, 5.7%

Gewoongeletterd
Letter: aantal x in de tekst, percentage
Totaal: 46817, 64.4%
a: 5122, 7.0%
c: 804, 1.1%
e: 12538, 17.2%
i: 4993, 6.9%
m: 1948, 2.7%
n: 6609, 9.1%
o: 3971, 5.5%
r: 3590, 4.9%
s: 2602, 3.6%
u: 1095, 1.5%
v: 1317, 1.8%
w: 1125, 1.5%
x: 13, 0.02%
z: 1082, 1.5%

Laaggeletterd
Letter: aantal x in de tekst, percentage
Totaal: 4521, 6.2%
g: 1565, 2.2%
j: 1886, 2.6%
p: 939, 1.3%
q: 24, 0.03%
y: 107, 0.15%

Wat valt er aan deze data op? Door de grotere sample van de laatste tekst, het gedicht, zie je dat ook de zeldzamere letters q, y en x gebruikt worden. Voor het overzicht zet ik even de percentages hoog-, gewoon- en laaggeletterd voor de Doe-Mee-tekst van de Stichting Lezen en Schrijven en Het Langste Gedicht naast elkaar.

  • Hooggeletterd: 20,5% voor Stichting Lezen en Schrijven, 22,4% voor Het Langste Gedicht.
  • Gewoongeletterd: 67,2% voor Stichting Lezen en Schrijven, 64,4% voor Het Langste Gedicht.
  • Laaggeletterd: 6,0% voor Stichting Lezen en Schrijven, 6,2% voor Het Langste Gedicht.

De verschillen zijn marginaal. Wat valt daaruit te concluderen? Op zich bar weinig helaas, omdat we niet weten hoeveel vermeend laaggeletterde taalgebruikers aan het gedicht meededen. Meneer D kan wel alle namen van de dichters gaan analyseren – Basisschool De Zevensprong groep 4 is vrij duidelijk – maar dat is niet verantwoord, zeker niet als je naar vermeende Netnieuwenederlanders gaat zoeken. In het Gedicht zelf is wel duidelijk te zien in sommige gevallen dat het scholieren betreft die net beginnen te dichten. Of een Somalische migrant die de eerste Nederdichtende stappen maakt. Meneer D moet bekennen dat hij niet het hele gedicht heeft gelezen, wel her en der wat fragmenten. De kwaliteit is wisselend, van bedroevend slecht, vertederend slecht, tot cliché en ook prachtige stukjes poëzie.

We zien wel twee opvallende trends. Stichting Lezen en Schrijven gebruikt minder hooggeletterde letters dan Het Langste Gedicht en Stichting Lezen en Schrijven heeft inderdaad – het zij zeer marginaal en niet-significant – minder laaggeletterde letters gebruikt.
Wat valt hieruit te concluderen? Het zegt mogelijk wat over de deelnemers aan Het Langste Gedicht van Nederland.
De eerste groep: vermeend laaggeletterde – en verse taalgebruikers (scholieren) zijn gestimuleerd mee te doen, wat het ietwat grotere percentage laaggeletterde letters verklaard. Daarentegen, als Meneer D even snel kijkt naar het aantal bijdragen van vermeend laaggeletterden – en dat aantal is best groot – dan moet geconcludeerd worden, dat het helemaal niet zo slecht gesteld is met de laaggeletterdheid binnen die groep!
De tweede groep: de Echte Dichters. Of misschien niet echte dichters, maar zij die graag met taal, woorden en poëzie spelen en dit merkbaar niet voor het eerst doen. Dit verklaart weer het hogere percentage hooggeletterde letters binnen het Gedicht.

Ik denk dat de duiding van die twee groepen meer dan genoeg zegt: wat is er leuker dan een (taal)project waar zowel beginnende dichters als zeer ervaren dichters aan meedoen? Twee contrasterende groepen, aan twee uitersten van het taal- en dichtspectrum, juist die uitersten bij elkaar brengen voor een gemeenschappelijk doel: gewoon lekker dichten.

Advertenties

Auteur: Meneer D

Meneer D is een taalpurist en woordengoochelaar.

1 thought on “Week van de Alfabetisering & Laaggeletterdheid – De Analyse”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s